فصل چهارم كوفتگى و از جا تكان خوردن پىرگ اگر جايى از بدن انسان از سببى خارجى از قبيل : ضربت خوردن ، بر زمين افتادن و غيره كوفته شده و كوفتگى پىرگ را در بر گرفت ، اگر زخمى نشده باشد و ورم نكرده باشد ، وسيله مسكن درد ، معالجه‌اش كن ! اگر كوفتگى بر پىرگ آمده و ورم كرده است ، نبايد در علاجش داروهاى تركانندهء ورم را به كار ببرى . مثلا نبايد خاكستر آب و امثال آن را استعمال كنى . آن هم بايد وسيله مسكن درد معالجه شود و پياپى اندام ورم‌كرده را روغن گرمىبخش بمالى . روغن علاجى بايد سست‌كننده و تحليل‌برنده باشد كه ورم را فرونشاند . اين‌گونه روغنهاى دارويى عبارتند از : روغن شبت ، روغن بابونهء چشم گاوى و روغن فيجن ( سداب ) . داروهاى گذاشتنى بر ورم ناشى از كوفتگى پىرگ كه ورم را فرو نشانند به قرار زيرند : خطمى را بكوبند و بر پىرگ كوفته گذارند تأثيرى عجيب دارد . گوشت صدفيها نيز در اين زمينه دارويى شگفت‌انگيز است . موسير پخته در آب را كه از پختن زياد از هم پاشيده باشد ، بر پىرگ كوفته گذارند خوب است . و اگر تنها ورم هست و به مسكن درد بسيار نياز نيست ، داروهايى بسيار خوبند كه ذيلا ذكر مىشوند : آب انگور منعقد شده با شراب و كمى سركه و كمى روغن زيتون كه خوب به هم زده شوند و منعقد شدهء انگور را خوب در آنها بسايى . پشم ناشسته را و بويژه اگر پشم سنگل ميشى ناشسته باشد در آن خيس كنى و بر ورم‌كرده بگذارى بسيار خوب است . اگر پىرگ در بند استخوان كوبيده شده و بند استخوان به درد آمده است ، بهتر آن است كه اول به تسكين درد بپردازى . داروى تسكين‌دهندهء درد بايد قوى و پرتأثير باشد و داروهاى پخته گردانندهء ورم و تحليل‌برنده و گيرنده را باهم تركيب كنى كه نگذارد ورم بيشتر شود . هرگاه ورم و درد هر دو هستند ، دقت كن ببين كدام شديدتر است و بيشتر نياز به معالجه دارد به معالجهء آن بپرداز و مهم‌تر را بر مهم سبقت ده ! اگر ورم هست و درد نيست ، مسألهء معالجه آسان‌تر مىشود . براى از بين بردن ورم داروهاى قوى از قبيل : خاكستر آب و سركه يا شراب را به كار گير ! اگر ورم بسيار دوام كرد و به آسانى از بين نرفت ، داروى فرونشان ورم را قوىتر گردان و تحليل‌برندگيش را بيشتر كن ! داروى گيرنده بايد حتما در علاجش وارد باشد ؛ مانند دارويى كه با خاكستر آب تهيه مىشود و دارويى كه چلغوز كبوتر در آن وارد است . آنها را به كار گير و باك مدار ! اگر پىرگ كوفته است و پوست انسان نيز زخمى شده است ، داروى بسيار خشكاننده و بهم آورنده استعمال كن كه همه اجزاء كوفته را به هم آورد و در عين حال زخم پوست را نيز علاج كند .